• 22 Mart 2018, Perşembe 11:27
OSMAN KİBAR

OSMAN KİBAR

Newruz'a etimolojik ironi!

 

-e’t-tekrarı ahsen welewkane yüzseksen-
Özellikle mart ayı ortalarından itibaren gündemi işgal eden newruz sözünü hepiniz duymuşsunuzdur. Gerçi mart ayının girmesiyle kediler üzerine yapılan çeşitlemeler de vardır ya geçelim bi’kalem. Birkaç yıl önceye kadar rejimin tabu olarak gördüğü bu söz(cük) artık yine rejim tarafından uluorta kullanılmakta dahi kutlanmaktadır. Siz buna kutsanmak da diyebilirsiniz. Burası çok hoş ve garip sekizinci dünya harikası bi cennet vatan... Dengeler yangeler enge(l)ler kelimeler üzerin(d)e savaşlar yapılan enterasante bir coğrafya. Sıradan bir şey veya alelâde bir kişi birden tabu veya put, tabu veya put olan şeyse yine birdenbire sıradan bir şeye dönüşüveriyor.
Newruz Farsça birleşik kelime; ne yeni rûz ise gün demek. Bu derumda newruz da yeni gün (yılın ilk günü) oluyor. Bunda şaşılacak bir durum yok, kelimeler bunu hep yapar, arada sırada birleşince ortaya yine böyle normal sonuçlar çıkar. Normaldışı olan bu kelimenin etrafında kopartılan fırtına ve terim içeriğiyle birlikte sosyal siyasi ve moral değerler açısından yansıttıkları. Yoksa bizde daha ne kelimeler melimeler vardır kavgaya hazır! Akraba batı dillerinde neo neu neyo niv gibi karşılıklarla kendi halinde yaşayıp giden bu masum Farsça kelimecik’in Türk aydın (siz entel bilin) çevrelerinde estirdiği teröre bakılırsa insan beyninde yeni ufuk çizgileri keşfetmek pek mümkün (Hele bir de Newyork ikizlerini hatırlarsak!)
Aslında biz rûz kelimesine pek de Fransız sayılmayız. Tabii kelimeyi onca değişiklikten sonra tanıyabilirsek. Evet oruç’tan söz ediyoruz. Ramazan mevsimi geçeli de epey oluyor ya -buna da eyvallah- ruz denince oruç’u anmadan geçmek ehl-i insâfa yakışmazdı. Şöyle anlatalım: rûz>u-rûz>uruc>oruç. Gün hesabı üzerinden tutulan Ramazan ibadetidir kastedilen. Ruz böylece terim özelliği kazanmış olur. Orucun Kuran dilindeki karşılığı savm’dır (sâim, sâime, siyâmi ise diğer müştak/türevler).
Hıdrellez (hıdır-ilyas?) geleneğine dayalı âdetler nerdeyse unutulmuşken onun yerini nevruzun alması tuhaf bir siyasi medyatik taarruz sayesinde gerçekleşmiş bulunuyor. Madem ööle işte bööle mantığının (veya zihniyet çeşnisinin) biz saf çocuğu mâsum anadolu evlatlarına sunduğu reel-politik gerçeğe bakılırsa noel mübareğini anlamak daha kolay gibi. Siz bakmayın öyle yılbaşın kutlu olsun kardîş yollu efsunlanmaların dayanılmaz cazibeli görüntülerine. O da bal gibi neo-noel ikileminde kendi ruhuna uygun izdüşümlü gölgeler bulabilir (Neo dedikçe sizin o güzel sesinizle şisst kim o deyişinizi duyar gibiyim).
Velhasıl nevruz ööle dîl bööle kutlanır canım diyen resmi söylemin gayretlerini hayretle izlerken 21 Mart günü de gelip kapıya dayanmış bulunuyor. Hani nasıl denir, nevruzunuz kutlu olsun yani! Adı soyadı nevruz olanların da gönlü şen olsun, binaenaleyh dostlar alışverişte görsün.
Laf aramızda, hediyeleşmeli noel (cristmach) mekanizmasının nevruz için harekete geç(iril)memiş olmasını tuhaf bir eksik ekonomik zeka yanılsaması olarak değerlendirmek eğilimindeyim. Nevruzun yerel şivelerdeki zardi man az to surhi to az man (ban bakarım sarı’na sen bakarsın kırmızıma) gibisinden bir iki tekerlemeye mahkum kılınması da üregimizi dağlîr kardaş!
Newruz hediyesi satan reyonların faaliyete geçmesiyle TC’nin önemli bir sosyo ekonomik yarasına da parmak basılmış olacaktır gibimize geliyor. Böylelikle basit birkaç ağaç parçası çıkma araba lastiği yakılarak üzerinden atlama ve paçaları ütüleme ameliyesi dışında yeni faaliyet imkanları (veya mama sektörü) ortaya konmuş olacaktır.
Garip bir dünyada yaşıyoruz (ki hep öyleydi) fetişist ve anakronik eğilimler günümüze yeni kimlikleri ve temsil kabiliyetleriyle arz û endam ediyor. Yüzlerce hatta binlerce yıl ötesinden gelen mezra ve kabile seviyesinde dar bir demografik ilgiye muhatap bir angı XXI.yy’da birden ve nerdeyse milyonlarca insanın hayatına (gündemine) girebiliyor. Gerçekten sosyo-psişik bir hadise. Aynen kot (cotton) montkemer (General Montgomery) örneklerinde görüldüğü gibi. Daha mı denirse durmaz söyleriz:
Kaza veya cinayet mahallerinde mum yakma çiçek dizme, meydanlarda tencere tava tıngırtdatma, takke bere giyme sarık ve bandaj sarma (Rambo’nun ritüelvâri katkılarıyla). Yakında şalvar kaftan cüppe fes (Fes’te dondurmacılar malı aldı da götürdü bile) okka endaze mehterân başörtüsü vs. modası da yaygınlık kesbederse yandı gülüm keten helva!
Çok değil daha altmış yetmiş yıl önce daha azı için bile adam(lar) asmış vahşi bir rejim için ne kara günler bunlar öyle!
Ezcümle zinde ve izinde duygulara sahip silahlı mahluklar mevcut hislerini kuvveden fiile reankarne edip o güzelim senaryolarına kızıl kan rengi bir sıvı bulaştırırlar kim hafazanallah!
Nevruzunuz eğer varsa şimdiden kutlu olsun. Bu da ne yâhu nerden çıktı şimdi bu ve neden icap etti, kışdoksanı geçti, hıdrellez gibi bi’şey mi acaba deyu soru yöneltenlere “nevruz kutlanacaktır, kutla (lan)” ağızlı devletlûlara nazar kılmalarını tavsiye ile iktifa ederiz, nitekim etmiş kadar olduk.


MAKALEYE YORUM YAZIN

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.


ANKET

Yeni İnternet Sitemizi Beğendiniz mi?

Site en altı
yukarı çık