ÖRNEK HANIMEFENDİLER!

Osmanlı Kadın sultanlarının zarafet, ince ruh, hayrat sahibi olmaları ve Osmanlıyı bir vakıf medeniyeti haline getirmedeki muazzam eserleri, sivil toplum kuruluşları yoluyla sözde kadın haklarını korumak için uğraşırken aileye zarar veren bugünün kadınlarına ders ve ibret almaları için en güzel örnektir. İşte her biri ahlak ve hayırseverlik abidesi Osmanlı kadın sultanlarının vakıfları...

ÖRNEK HANIMEFENDİLER!

HABER ANALİZ/ YUNUS DANABAŞ

Osmanlı Kadın sultanlarının zarafet, ince ruh, hayrat sahibi olmaları ve Osmanlıyı bir vakıf medeniyeti haline getirmedeki muazzam eserleri, sivil toplum kuruluşları yoluyla sözde kadın haklarını korumak için uğraşırken aileye zarar veren bugünün kadınlarına ders ve ibret almaları için en güzel örnektir.

İşte her biri ahlak ve hayırseverlik abidesi Osmanlı kadın sultanlarının vakıfları..

Lügat manası ile vakıf, bir kişinin, belirli bir hizmetin yerine getirilmesi ya da başkalarının yararlanması için malını ya da parasını bağışlayarak oluşturduğu müessesedir.

Kuruluş belgesine ''vakfiye'' ya da "vakıfnâme", vakıf yapan kimseye ''vâkıf'', vakfedilen mal veya müesseselere ''hayrat'', vakfedilen gelir kaynaklarına ''akar'' denilir..

Osmanlı medeniyetinin her ferdi, "İnsanı yaşat ki devlet yaşasın" düsturu ile eğitildiği için din, dil, ırk farkı gözetmeksizin insanlara hizmeti kendilerine ibadet addetmiştir. Ayrıca “İnsanların en hayırlısı, insanlara faydalı olandır, malın en hayırlısı Allah yolunda harcanandır, Allah yolunda harcananın da en hayırlısı halkın en çok ihtiyaç duyduğu şeyi karşılayandır" şeklindeki Peygamber Aleyhisselam tavsiyeleri ile de hayırda yarışmışlar ve bu yarışın semeresi olarak da devasa 'vakıf devleti' meydana getirmişlerdir.

Osmanlı'da başta ülkenin padişahı olmak üzere, Sultan hanımlar (padişah eşleri, valideleri, kızları...), vezirler, büyük mal mülk sahipleri, devlet erkanı, hatta orta halli vatandaşlar dahi geliri daha az olan insanlar için vakıf yoluyla mektep, imaret, medrese, şifahane, cami, mescid, aşhane, kervansaray, namazgâh, kütüphane, bedesten, çeşme, köprü, hamam, yollar, sebiller, deniz fenerleri, kaleler, dul ve yetim evleri, sokak hayvanlarının beslemesi, kuş evleri, misafirhaneler, kimsesiz çocuk evleri, kimsesiz çocuklar için meyve ve sebze temini ayrıca onların giyindirilip gezdirilmesi, borçluların borçlarının ödenmesi, genç kızlara çeyiz yapılması, hizmetkarların kırıp döktükleri eşyaların temininin yapılması, esirlerin esaretten kurtarılması, çocuk emzirme ve büyütme yuvaları için ve bunlara benzer bir çok vakıf kurmuşlardır..

İlk vakıf Orhan Gazi tarafından oluşturulmuştur. İlmi çalışmaların yapılabilmesi için İznik'te ilk Osmanlı Medresesini kurarken bu medresenin bağımsız olarak varlığını sürdürebilmesi için de bazı mülkleri ona vakıf olarak tahsis etmiştir. Orhan Gazinin Adapazarı, Kandıra ve Bursa’da inşa ettirerek vakfettiği cami, medrese, zaviye, imaret, aşevi, misafirhaneler ilk Osmanlı vakıfları olarak bilinir.

Ve böylece Osmanlı'da vakıflaşma süreci de ta o zaman başlar.

Osmanlı da kurulduğu tespit edilmiş 26 bin kadar vakfın, 1.500 kadarı hanımlar tarafından tesis edilmiştir. Bu aslında, Osmanlı’da kadına değer verilmezdi diyen bir takım zümreye karşı çok önemlidir ve farklı bir noktaya dikkat çeker.

Bu vesileyle Osmanlı'da vakıf müesseselerinin kurucuları arasında hanımların da bulunması ekonomik alanda dahi söz sahibi olduklarını ve özel mülkiyet haklarının var olduğunu gösteren önemli bir bilgidir.

Zira tarihin tanıklığında Osmanlı'da kadının siyasi ekonomik, kültürel haklarının var olmadığını belirtmek mümkün değildir.

Osmanlı sarayında hanımların bizlere yansıtıldığı gibi sadece entrika, hırs, kişisel çıkarlar, iktidar mücadeleleri ile hemhal olmadıkları, ülke toprakları ve hatta kutsal şehirlere kadar uzanan hayır ve hasenatta yarıştıkları, bunun yanında kadınların en az erkekler kadar hayır işlerinde istekli olmaları ehemmiyet açısından farklı bir önem arz eder.

 

İşte hayırsever Hanım Sultanlardan bazıları…

 

Nilüfer Hatun; Orhan Gazi'nin eşi ve Muradı- Hüdevandigar'ın annesidir.

Bursa ve İznik’te yaptırdığı camilerle ve hayır işleriyle sevilmiş Nilüfer Hatun.

Nilüfer Çayı üzerinde köprü, Bursa'da büyük bir tekke ve büyük bir mescit yaptırmıştır. Bursa'da bir ilçeye ismi verilmiştir. Söğüt'teki Orhan Gazi türbesinde medfundur.

Gülbahar Hatun; Fatih Sultan Mehmed'in eşi, Sultan 2.Bayezıd'ın manevi annesidir.

Gülbahar Hatun Edirne’de kendi adına cami, külliye ve birçok çeşmeler yaptırmıştır. Fatih Camii'nde Gülbahar Hatun Türbesinde mafdundur.

Ayşe Hafsa Valide Sultan; Yavuz Sultan Selim'in eşi, Kanuni Sultan Süleyman'ın annesidir.

Manisa'da 1522 yılında tamamlanan bimaristanı ile ünlü külliyesinin yanı sıra, Urla'da bir mescid yaptırmıştır. İstanbul'daki Yavuz Sultan Selim Camii'ndeki türbede medfundur.

Hürrem Haseki Sultan; Kanuni Sultan Süleyman'ın eşi, Sultan 2. Selim ve Mihrimah Sultan'ın annesidir.

İstanbul'da kendi adıyla anılan Haseki semtinde, Mimar Sinan'a Haseki Külliyesini yaptırmış, 1538-1550 yılları arasında inşaatı tamamlanan külliye cami, medrese, sübyan mektebi, imaret, darüşşifa ve çeşme yapılarından oluşmaktadır… Günümüzde yenilenen Haseki Eğitim ve Araştırma Hastanesi olarak tanınan bu hastane Türkiye'de en eski  hatta ve dünyada  kesintisiz hizmet vermekte olan en eski hastanelerden biridir.

Vakfiyesinde şöyle yazar;

Doktorların her biri temiz kalpli, iyi ahlâklı, güzel huylu, endişeden uzak, iyi iş yapar, ince kalpli, uysal, tanıdık ve yabancılar hakkında hayır diler, nasihati tatlı dilli, hoş sözlü, güler yüzlü, makbul huylu olmalıdır. Hastalardan her birine candan dost gibi lütuf ve merhamet ile nazar eder. Onları asık suratla karşılamaz, hastalara az da olsa nefret uyandıracak söz söylemez. Zira, sözde bulunan sert bir kelime bazen hastaya en büyük dertten daha ağır gelir. Belki hastalara en latif ibarelerle söz söyler. Onlara en güzel şekilde hitap eder. Soru ve cevapta en şefkatli yolu tutar. Hastanın tatlı söze ihtiyacı daha çoktur.

Hürrem haseki Sultan ayrıca Ayasofya Camii civarında yardıma muhtaç ve fakirlerin karnını doyurmak için bir mutfak yaptırtmış, Mekke ve Medine-i münevverede birer imaret yaptırmış, Edirne'ye su getirtmiş ve bunların muhtelif çeşmelerden akıtılmasını sağlamıştır. Süleymaniye Camii haziresindeki Hürrem Sultan Türbesinde mefdundur.

Mihr-î-Mâh Sultân; Kanuni Sultan Süleyman'ın kızıdır.

Hanım Sultan, Mimar Sinan’a Üsküdar İskele Camii, medrese, ilkokul ve hastaneden oluşan büyük bir külliye yaptırmış. Ayrıca da gene Mimar Sinan'a İstanbul'un Edirnekapı semtinde camii, çeşme, türbe, hamam, tabhane, imarethane ve medreseden oluşan Mihrimah Sultan Camii ve külliyesini yaptırmıştır.

Kanuni Sultan Süleyman'ın Süleymaniye Camii'ndeki türbesinde medfundur.

 

Afife Nûr-Banû Vâlide Sultân; Sultan 2. Selim'in eşi, Sultan 3. Murad'ın annesidir.

İstanbul'un Üsküdar semtinde külliye, cami, medrese, tekke, sıbyan mektebi, kervansaray, çifte hamam, darülkurra ve darüşşifa'dan oluşan Nûr-Banû Sultân Vâlide-î Atik Camii ve Külliyesi'ni Mimar Sinan'a yaptırmıştır.

Nurbanu Sultan İstanbulda su yollarını yaptırmış ve bu tesislerle İstanbul’da su birkaç semte de çeşmelerden verilmiştir. Ayasofya Camii'nde bulunan 2.Selim Türbesinde mefdundur.

Safiye Valide Sultan; Sultan 3.Murad'ın eşi, Sultan 3.Mehmed'in annesidir.

İstanbul Eminönü'ndeki Yeni Camii'nin temelleri Safiye Sultan'ın sağlığında atılmıştır ancak camiinin tamamlanması Turhan Valide Sultan'a nasib olmuştur. Safiye Sultan Mısır'daki emlakını Mekke, Medine ve Kudüs'te Kur'an okuyacak hafızlar ile Mekke'deki sebil, mescid ve kuyulara bakacak hizmetlilere vakfetmiştir. İstanbul Ayasofya Camii'nde 3. Murat Türbesinde mefdundur.

Mâh-Peyker Kösem Valide Sultan; Sultan 1. Ahmet'in eşi, Sultan 4. Murad ve Sultan 1. İbrahim'in anneleridir.

Üsküdar Çinili Camii ve yanına da mektep, çeşme, dârul hadis çifte hamam ve sebil yaptırmıştır. Anadolu Kavağında bir camii inşâ ettirmiştir. Ayrıca yetim ve fakir kızları evlendirmek için kurmuş olduğu vakıf da meşhurdur. Fatih Çarşamba’daki Vâlide medresesi mescidinin de bânîsidir. Çakmakçılar yokuşunda büyük Vâlide Hanı ile içindeki mescid de onundur. Çanakkale hisarlarının yapım çalışmalarını o başlatmıştır. Ayrıca her yıl Kabe yollarında bulunan fakirlere Surre Alayı ile gönderilmek üzere para vakıfları tahsis etmiştir. Sultan Ahmet Camii'ndeki 1.Ahmet Türbesinde mefdundur..

Turhan Hatice Valide Sultan; Sultan 1 İbrahim'in eşi, Sultan 4. Mehmed'in annesidir.

Valide Safiye Sultan'ın emriyle yapımına başlanan fakat yarım kalan İstanbul Yeni Camii'ni kendi parasıyla tamamlattırmıştır. Çanakkale'de Kösem Sultanın başlattığı ancak yarım kalan Kale-i Sultaniyye ve Seddül Bahr adlarıyla anılan ve içerisinde camii, mektep, kale muhafızları için tesis edilen evler, sığınaklar bulunan iki kaleyi vakfetmiştir. Yeni Camii vakfiyesinde dikkati çeken bir husus da, kandil ve Ramazan gecelerinde bazı çeşmelerden bal şerbeti akıtılması ve namazdan çıkan cemaate ikrâm edilmesidir. Balın kalitesi dahî vakfiyeye tescîl edilmiştir. Vakfiyede ne kadar pahalı olursa olsun dâima bu balın kullanılması, başka balın kullanılmaması şart koşulmuştur. Bunun yanında Hatice Turhan Sultan'ın vakfettiği mektep, medrese, imâret, kütüphâne ve çeşme hayratları da vardır. Vakıflarının devamını sağlamak için çok zengin gelir kaynakları bırakmış ve bu vakıfların idâresi için maaşlı 116 memur vazifelendirmiştir. Yeni Camii'nin yanındaki Turhan Sultan Türbesi'nde mefdundur.

Mâh-Pâre Ümmetullah Râbi'a Gül-Nûş Valide Sultan; Sultan 4. Mehmed'in eşi, Sultan 2. Mustafa ve Sultan 3. Ahmed'in annesidir.

Üsküdar'daki Yeni Valide Camii'ni yaptırmıştır. Külliye camii, çeşme, sebil, türbe, muvakkithane, mektep, imaret, şadırvan, havuz, su deposu, çarşı, bedesten ve meşruta evlerinden oluşmaktadır. "Sultan Suyu" adıyla anılan su yollarını yaptırmış ve bununla Yeni Camiye ve Ahmediye Camiine su getirilmiştir. Hac yolunda çeşmeler, sebiller yaptırmıştır. Üsküdar'daki Yeni Valide Camii'nin yanındaki üstü açık türbesinde mefdundur..

Saliha Sebkati Valide Sultan; Sultan 2.Mustafa'nın eşi, Sultan 1.Mahmud'un annesidir.

Tophane civarında Kâdirî dergâhının avlu kapısı bitişiğinde kesme taştan bir çeşmesi vardır. Galata Azapkapısında kıymetli bir sebil ile sağda ve solda birer çeşmesi bulunmaktadır. Eminönü'nde Yeni Camii Turhan Hatice Valide Sultan Türbesi'nde mefdundur

Mihr-î-Şah Valide Sultan; Sultan 3.Mustafa Han'ın eşi, 3. Selim'in annesidir.

İstanbul'un Eyüp semtindeki Mihr-î-Şah Valide Sultan Okulu ve Külliyesi 'ni, Bahçeköy'deki Arabacı Mandırası Deresi üzerindeki Valide Bendi'ni, Yeniköy'deki Mihr-î-Şah Valide Sultan Çeşmesi'ni yaptırmıştır. Eyüp'te imaret ve sebil, çok sayıda çeşme ve hayır eseri yaptırmıştır. Eyüp semtinde inşa ettirdiği imarette ise bugün de yapılış amacına uygun olarak günlük 500 fakir aileye sıcak yemek dağıtılmaktadır. Eyüp'teki kendi yaptırdığı türbesinde medfundur.

Nakş-î-Dil Haseki Valide Sultan; Sultan 1. Abdülhamid'in eşi, Sultan 2. Mahmud'un annesidir.

Fatih Camisinin mihraba yönelik avlusunda yer alan Nakşidil Valide Sultan Türbesi'ni sağlığında yaptırmıştır. Nakşidil Valide Sultan Sultanahmet’te Nakşi Kadın Çeşmesi'ni, Üsküdar Alemdağı’nda  Nakşidil Valide Sultan Çeşmesi'ni, Fatih’te Nakşidil Valide Sebili, türbe, sıbyan mektebi, imaret ve imaret çeşmesini yaptırmıştır. Fatih Camii bahçesindeki türbesinde medfundur.

Bezm-î-Âlem Valide Sultan; Sultan 2. Mahmud'un eşi, Sultan Abdülmecid'in annesidir.

Valide Sultan, hayırseverlik için yaptığı çalışmalardan dolayı sevilen ve saygı duyulan bir Valide sultan olarak tarihe geçmiştir. Yıldız Sarayı'ndaki Dilkuşa Kasrı, Maçka, Topkapı ve Yıldız'da üç değişik Bezmiâlem Valide Sultan Çeşmesi, günümüzde Cağaloğlu Anadolu Lisesi'nin binası olarak kullanılan Mekteb-i Maarif ve Valide Mektebi, Haliç üzerinde yapılan ilk ahşap Galata Köprüsü ve sağlığında yapımına başlanılan fakat vefatından sonra oğlu Sultan Abdülmecid tarafından bitirtilen Bezmialem Valide Sultan Camii (Dolmabahçe Camii) Valide Sultan tarafından yaptırılmışlardır. Mekke-i Mükerremede bir dergâh yaptırmıştır.

Bezm-î-Âlem Valide Sultan Vakıf Gureba Hastanesi en önemli eserlerindendir. 100 yataklı olan hastahanenin vakfiyesinde;

"Şayet bir hastanın iyileşmesi için limon gerekse ve limonun değeri bir altın lira olsa dahi alına" ifadesi vardır.

Vâlide Sultanın Şam'a kurduğu bir vakıf da çok mühimdir. Vakıf şartı olarak ise şöyle buyurmuştur;

''Şam'ın tatlı suyunu hacılara ulaştırmak,

Hizmetkârların kırdığı veya ziyan verdiği eşyaları, onların haysiyet ve şahsiyetleri rencide olmasın diye tazmin etmektir.''

Kabri Divanyolu'ndaki Sultan 2. Mahmud Türbesi'ndedir.

Pertav-Nihâl (Pertevniyal) Valide Sultan; Sultan 2. Mahmud'un eşi, Sultan Abdülaziz'in annesidir.

Valide Sultan hayır hasenata çok önem vermiştir. Pertevniyal Valide Sultan'ın en önemli eserlerinden birisi kurmuş olduğu Pertevniyal Vakfı'dır. Vakıf halâ başarılı bir şekilde Pertevniyal Eğitim Vakfı olarak çalışmalarına devam etmektedir. Yâ Vedûd Mescidini inşâ ettirmiş, ayrıca kütüphâne (Petvevniyal Kütüphanesi), çeşme ve mektep yaptırarak onları vakfetmiştir. Pertevniyal Lisesi (Mahmudiye Merkez Rüştüye Mektebi) 'ni, Sarıyer’de ve Bandırma’da birer ilkokul yaptırmıştır. Ayrıca Yusufpaşa'da bulunan Aksaray Mahmudiye İlk Öğretim Okulunu'nu eşi 2  Mahmut'un anısına yaptırmıştır. Pertevniyal Valide Sultan Camii'ni yaptırmıştır. Valide Sultan Hicaz'da da bir vakıf kurmuştur.

Pertevniyal Valide Sultan Camii'ndeki Pertevniyal Sultan Türbesinde mefdundur.

 

Adile Sultan; Sultan Abdülazizin kızkardeşidir. Çok acı dolu bir hayat sürmüştür.

Adile Sultanın kızı Hayriye Sultan tüberküloz hastalığına yakalanmış olduğundan Validebağ Sanatoryumunu yaptırmıştır. Divan ve tekke edebiyatını iyi bilen ve Osmanlı hanedanı içinde Divanı olan tek kadın şair Adile Sultandır. Ayrıca Adile Sultan adıyla bilinen kız mektebini yaptırmıştır.

Rahîme Piristû Valide Sultan; Sultan Abdülmecid'in eşi, Sultan II.Abdülhamid'in manevi annesidir.

Valide Sultan Topçubaşı Bali Süleyman Ağa'nın hatırasına İstanbul'un Silivrikapı semtinde bulunan Bala Tekkesi Çeşmesini yaptırmıştır. Sapanca Uzunkum'da da bir cami yaptırmıştır. Eyüp'te Mihrişah Valide Sultan Türbesinde mefdundur.

Cümlesine rahmet ola…

Beğendim 0 Muhteşem 1 Haha 0 İnanılmaz 0 Üzgün 0 Kızgın 0

SEN DE DÜŞÜNCELERİNİ PAYLAŞ!

Dikkat! Suç teşkil edecek, yasadışı, tehditkar, rahatsız edici, hakaret ve küfür içeren, aşağılayıcı, küçük düşürücü, kaba, pornografik, ahlaka aykırı, kişilik haklarına zarar verici ya da benzeri niteliklerde içeriklerden doğan her türlü mali, hukuki, cezai, idari sorumluluk içeriği gönderen Üye/Üyeler’e aittir.


yükleniyor

BU HABERİ OKUYANLAR BUNLARI DA OKUDU

ANKET

Yeni İnternet Sitemizi Beğendiniz mi?

Site en altı
yukarı çık